81 năm kể từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đất nước đã đạt được những thành tựu phi thường. Từ một nền kinh tế kiệt quệ sau chiến tranh, lạm phát phi mã, bị bao vây cấm vận, Việt Nam đã kiên trì đổi mới, bứt phá vươn lên trở thành nền kinh tế đứng thứ 32 thế giới, vươn lên thứ 4 trong khu vực ASEAN với quy mô GDP năm 2025 ước đạt 510 tỉ USD. Thu nhập bình quân đầu người đã vượt mốc 5.000 USD, chính thức đưa Việt Nam gia nhập nhóm các nước có thu nhập trung bình cao. Chưa bao giờ đất nước có được quy mô, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày hôm nay.

Đại hội XIV của Đảng - dấu mốc khởi đầu cho kỷ nguyên mới của dân tộc, tiếp tục xác định mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên CNXH. Trong diễn văn kỷ niệm 80 năm Quốc khánh (2.9.2025),

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gọi mục tiêu 2045 Việt Nam trở thành quốc gia hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc là "khát vọng của cả dân tộc, là lời thề danh dự trước lịch sử, trước nhân dân".

Hành trình đi tới khát vọng Việt Nam 2045 chắc chắn không dễ dàng. Việt Nam đã mất trọn vẹn 40 năm để đi từ một quốc gia nghèo khó, kém phát triển chạm đến ngưỡng thu nhập trung bình cao. Từ nay đến năm 2045 chỉ có chưa đầy 20 năm để hoàn thành chặng đường chông gai nhất: trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Quỹ thời gian giảm đi một nửa, nhưng độ khó của nhiệm vụ thì cao hơn gấp bội.

ẢNH: Độc Lập

Trong bối cảnh và yêu cầu nhiệm vụ mới, tạo đột phá về đổi mới mô hình phát triển đất nước trở thành đòi hỏi tất yếu của thực tiễn. Đây là cách duy nhất để Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình, thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 chữ số liên tục trong những năm tới, hướng tới khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào 2045.

Hội nghị T.Ư 3 khóa XIV cuối tháng 7 vừa qua đã thông qua Nghị quyết 19 về đổi mới mô hình phát triển đất nước cho giai đoạn đến năm 2030, 2035, 2045 và tạo lập nền tảng cho tầm nhìn 100 năm phát triển tiếp theo của đất nước (2030 - 2130). Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định đây là "vấn đề rất lớn, rất mới, chưa có tiền lệ, có ý nghĩa định hình mô hình phát triển quốc gia đến năm 2045 và xa hơn". Sự thay đổi này không đơn thuần là một lựa chọn chính sách mà là con đường bắt buộc phải thực hiện để hiện thực hóa 2 mục tiêu 100 năm của đất nước.

Nội hàm cốt lõi của cuộc đổi mới lần này được xác định là quá trình đổi mới phương thức tổ chức, quản trị và vận hành quốc gia để tạo lập năng lực phát triển mới. Mục tiêu cuối cùng là chuyển sang "Mô hình phát triển Việt Nam tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập".

Trong cấu trúc này, con người được đặt ở vị trí trung tâm, là chủ thể, mục tiêu và động lực của sự phát triển; lấy việc nâng cao sức mạnh tổng hợp, tiềm lực quốc gia, chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu xuyên suốt. Để tạo ra gia tốc bứt phá, mô hình mới lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi quốc gia về trí tuệ nhân tạo làm động lực chính, đồng thời lấy việc nâng cao năng suất lao động, hiệu quả huy động, phân bổ nguồn lực quốc gia làm những nguyên tắc trung tâm.

Về cơ chế vận hành, đất nước sẽ hoạt động đồng bộ theo cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản trị, nhân dân làm chủ" trên nền quản trị quốc gia hiện đại và giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa nhà nước, thị trường và xã hội. T.Ư Đảng cũng xác định rõ lộ trình hiện thực hóa khát vọng này: đến năm 2030 hoàn thành các nền tảng cho mô hình phát triển mới; đến năm 2035 hoàn thành cơ bản quá trình chuyển sang mô hình mới; và đến năm 2045, mô hình này sẽ vận hành đồng bộ, đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, vững bước đi lên xã hội chủ nghĩa.

ẢNH: Gia Hân

Trong phát biểu tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai các nghị quyết của Hội nghị T.Ư 3 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ: "Đổi mới mô hình phát triển không chỉ là điều chỉnh tăng trưởng mà là đổi mới cách tạo ra, phân bổ và thụ hưởng thành quả phát triển… Tăng trưởng phải được tạo ra từ từng ngành, địa bàn, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, người lao động; để mọi chủ thể có thêm cơ hội đóng góp và thụ hưởng". Để đổi mới căn bản mô hình phát triển, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần khẳng định: khoa học công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và nhân lực chất lượng cao phải trở thành động lực chủ yếu.

Việc chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ không chỉ là yêu cầu về kinh tế mà là vấn đề chiến lược tổng hợp, gắn liền với đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu quả quản trị của Nhà nước, hoàn thiện thể chế và nâng cao vị thế quốc gia. Trong tham luận tại Đại hội XIV của Đảng, nguyên Bộ trưởng Bộ KH-CN Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: Nông nghiệp từng cứu chúng ta khỏi đói nghèo, gia công và FDI đưa chúng ta lên nấc thang trung bình cao, nhưng để với tới ngưỡng thu nhập cao, chìa khóa duy nhất là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là sự đoạn tuyệt với tư duy "đi sau bắt kịp" để mạnh dạn xác lập tâm thế "bứt phá vượt lên".

Trong cuộc chuyển mình này, GS-TS Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, cho rằng nguy cơ lớn nhất của Việt Nam trong thế kỷ 21 là sự phát triển không bền vững về con người. Hiện tại, mật độ nhân lực nghiên cứu và phát triển (R&D) của Việt Nam chỉ ở mức 1,5 người trên 1.000 lao động, và tỷ lệ đầu tư cho khoa học công nghệ chỉ vỏn vẹn khoảng 0,5% GDP - những con số thuộc nhóm thấp nhất khu vực.

ẢNH: Tuấn Minh

Theo ông Nguyễn Thiện Nhân, để chạm đích thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam bắt buộc phải nâng mật độ lao động R&D lên mức 5,8 người/1.000 lao động, đồng nghĩa với việc bồi dưỡng và quy tụ lực lượng tinh hoa lên tới 300.000 nhà khoa học, chuyên gia làm nòng cốt kéo hàng chục triệu lao động tiến về phía trước. Lực lượng sáng tạo này chính là đầu tàu lan tỏa, chuyển hóa tri thức thành giá trị thặng dư, đưa nền kinh tế thoát khỏi gia công, lắp ráp.

Cạnh đó, sự thức tỉnh của hệ sinh thái công nghệ phải gắn liền với vai trò "bà đỡ" của nhà nước cũng như vai trò trung tâm của doanh nghiệp. Theo nhiều chuyên gia, thách thức lớn nhất của chúng ta không chỉ là thiếu công nghệ, mà là nguy cơ tụt hậu về năng lực hấp thụ và sáng tạo công nghệ. Một quốc gia có thể dùng tiền để mua máy móc thiết bị hiện đại, nhưng tuyệt đối không thể nhập khẩu năng lực sáng tạo. Do đó, đổi mới mô hình phát triển yêu cầu bộ máy quản trị quốc gia phải chuyển mình từ "quản lý phát triển" sang "kiến tạo phát triển".

Thể chế phải mở đường, tạo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các mô hình kinh tế mới và mạnh dạn trao quyền tự chủ để doanh nghiệp tư nhân thực sự trở thành mũi nhọn trên mặt trận đổi mới sáng tạo.

Mục tiêu cuối cùng của đổi mới mô hình phát triển không chỉ là quy mô GDP hay tốc độ tăng trưởng thuần túy. Mục tiêu cuối cùng của đổi mới là phải nâng cao chất lượng sống, chỉ số hạnh phúc, cơ hội phát triển bình đẳng của người dân. Nghị quyết 19 của T.Ư Đảng xác định con người được đặt ở vị trí trung tâm, là chủ thể, mục tiêu và động lực của sự phát triển; đồng thời, lấy việc nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu xuyên suốt.

Đây cũng là thông điệp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh: "Hiệu quả công tác không chỉ đo bằng số cuộc họp, số văn bản, số phong trào... mà phải đo bằng niềm tin của nhân dân, sự hài lòng của nhân dân... và kết quả cụ thể trong việc làm cho đời sống nhân dân ngày càng tốt đẹp hơn". Thành tựu của quốc gia không chỉ nằm ở quy mô GDP mà phải được phản chiếu qua chất lượng cuộc sống và chỉ số hạnh phúc.

ẢNH: Ngọc Thắng

Quan trọng hơn, mọi chủ trương dù đúng đắn đến đâu cũng sẽ khó đạt hiệu quả nếu khâu tổ chức thực hiện trì trệ. Trong phát biểu bế mạc Hội nghị T.Ư 3 khóa XIV vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khâu thực thi". Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết chiến lược của T.Ư, Bộ Chính trị đã được cụ thể hóa khẩn trương, đồng bộ song chất lượng, tiến độ thực hiện chưa đồng đều. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu hiện nay là biến tốc độ ban hành thành tốc độ thực hiện, biến quyết tâm chính trị thành chuyển biến thực chất, kết quả cụ thể; lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo. Mục tiêu 2045 và xa hơn sẽ trở nên xa vời nếu tinh thần "nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm hiệu quả" mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh không được duy trì xuyên suốt.

Ở thời điểm hiện tại, mục tiêu 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao không còn là một giấc mơ lãng mạn xa xôi để chiêm ngưỡng mà là một lộ trình với những cột mốc, con số và trách nhiệm cụ thể cho từng bộ ngành, từng địa phương, từng doanh nghiệp và từng cá nhân. 20 năm là khoảng thời gian không dài trong lịch sử một dân tộc, nhưng đủ để một quốc gia thay đổi hoàn toàn quỹ đạo phát triển, nếu tận dụng đúng thời cơ và hành động quyết liệt đến cùng.