Bàu Hàn bị 'bức tử'

Hệ lụy từ việc "cha chung không ai khóc"

Bàu Hàn vốn là một nhánh phân lũ quan trọng của dòng sông Ngàn Phố, chảy qua xã Tứ Mỹ và một số xã vùng hạ thuộc H.Hương Sơn trước đây, với chiều dài khoảng 6 km. Trong ký ức của những người lớn tuổi ở xã Tứ Mỹ, nơi đây không chỉ giữ vai trò điều tiết nước vào mùa mưa lũ mà còn là nơi cung cấp nguồn lợi thủy sản, là nơi tắm mát, sinh hoạt quen thuộc của người dân đôi bờ.

ẢNH: PHẠM ĐỨC

Thế nhưng, thực tế hiện tại lại là một bức tranh hoàn toàn tương phản và đầy nhức nhối. Theo ghi nhận, dòng bàu đang bị "bóp nghẹt" bởi bèo tây, nhiều đoạn nước chuyển màu đen đục, đặc quánh và bốc mùi hôi thối. 

Xác bèo tây phân hủy hòa lẫn với nước thải chăn nuôi, nước thải sinh hoạt từ các khu dân cư xả thẳng xuống lòng bàu tạo thành một hỗn hợp ô nhiễm bủa vây cuộc sống người dân.

Sống ngay sát khu vực ô nhiễm, ông Phạm Văn Đàn (58 tuổi, ngụ tại thôn Tây Hà, xã Tứ Mỹ) bức xúc cho biết Bàu Hàn trước đây có nguồn nước sạch trong với nguồn lợi thủy sản dồi dào. Thế nhưng, nước trong bàu hiện nay nhiều đoạn chuyển sang màu đen, bốc mùi hôi thối do xác bèo phân hủy cộng với nước thải sinh hoạt từ các khu dân cư đổ xuống.

"Bèo tây phủ kín mặt nước từ năm này qua năm khác khiến ruồi muỗi, rắn rết sinh sôi nảy nở rất nhiều, bò cả vào nhà dân. Ô nhiễm không khí và nguồn nước khiến chúng tôi ăn không ngon, ngủ không yên. Người dân đã nhiều lần kiến nghị lên các cấp chính quyền nhưng đến nay tình trạng này vẫn chưa được cải thiện là bao", ông Đàn phàn nàn.

Ngược dòng thời gian, nguyên nhân dẫn đến hồi kết buồn của một dòng xanh bắt đầu từ sau khi đê Choi được xây dựng vào những năm 1960. Công trình này vô tình chia cắt dòng chảy tự nhiên, biến Bàu Hàn thành một vùng nước tù, gần như biệt lập. Qua hàng chục năm không được nạo vét, lòng bàu bị bồi lắng nghiêm trọng, nhiều đoạn hình thành bãi nổi, cây cối dại mọc um tùm.

Đáng nói hơn, việc "cha chung không ai khóc" trong thời gian dài đã biến nơi đây thành một hồ chứa nước thải khổng lồ. Ông Lê Anh Thuyết (người dân thôn 4, xã Tứ Mỹ) chia sẻ: "Trước đây, Bàu Hàn thuộc địa giới của nhiều xã khác nhau nên thiếu một đầu mối quản lý thống nhất. Mạnh ai nấy xả, lâu dần nơi này thành điểm chứa nước thải. Dòng nước tù đọng không thể tự làm sạch khiến hệ sinh thái dưới nước gần như bị suy kiệt hoàn toàn".

Cần một cuộc "giải cứu" căn cơ

ẢNH: PHẠM ĐỨC

Hiện tại, dù UBND xã Tứ Mỹ đã cho một số hộ dân thuê diện tích mặt nước để nuôi trồng thủy sản, giúp một vài đoạn được cải tạo, dọn sạch bèo nhưng đó chỉ là những đốm sáng nhỏ nhoi. Phần lớn diện tích còn lại của dòng bàu dài 6 km này vẫn đang bị "bức tử" bởi ô nhiễm.

Để hồi sinh Bàu Hàn, mang lại "lá phổi xanh" cho vùng hạ Hương Sơn, chính quyền địa phương không thể mãi áp dụng các biện pháp mang tính phong trào, "bắt cóc bỏ đĩa" như các đợt ra quân dọn vệ sinh tạm thời. Người dân nơi đây đang khát khao một giải pháp tổng thể và căn cơ như nạo vét lòng bàu, khơi thông dòng chảy, xử lý triệt để nguồn nước thải từ các khu dân cư.

Trao đổi về hướng xử lý dứt điểm tình trạng này, ông Nguyễn Thành Nam, Phó chủ tịch UBND xã Tứ Mỹ, cho hay, nhằm khai thác hiệu quả không gian mặt nước và trả lại môi trường trong lành, địa phương đã lập dự án quy hoạch, cải tạo Bàu Hàn thành hồ sinh thái vào danh mục đầu tư công trung hạn giai đoạn 2027 - 2030.

"Trong thời gian tới, xã sẽ tiếp tục huy động các nguồn lực để từng bước xử lý ô nhiễm, hướng tới phát triển khu vực này theo hướng sinh thái, bền vững", ông Nam nói.